Zoran Andrić: Pesnik noći

513WJqIdIpL._SX324_BO1,204,203,200_Novalis. Biographie Volfganga Hedekea, Hanser Verlag, Minhen, 2011.

In medias res - reč je o prvoj velikoj biografskoj sintezi istorijsko-biografskih i književno-istorijskih procesa, postuliranoj na filološkim temeljima kritičkog izdanja Novalisovih spisa, koje je nedavno završeno, kao i na osnovu višestrukih specijalističkih studija o Hardenbergovom eksperimentalnom pevanju i mišljenju.

Novalis je idealan tip karaktera romantične prirode, te simbolizuje rani nemački romantizam kao nijedan drugi pesnik. Georg Filip Fridrih fon Hardenberg alias Novalis potiče iz prastare plemićke loze, rođen je 2. maja 1772. u Obervizenstetu u Kursaksoniji na porodičnom dobru, sekularizovanom dominikanskom manastiru. Hese ga je nazvao „genijalnim osnivačem prve romantičarske škole“. Susret sa Šilerom u Jeni okrilatio ga je, a Rajnhold, Fihteov prethodnik, uveo ga je u osnove Kantove filozofije, genius loci Lajpciga oplodio ga je i još više nadahnuo. Tu je sreo Fridriha Šlegela, koji će, Vinkelmanovim duhom ponet, postati kongenijalni tumač antičke poezije. Susreti sa Ludvigom Tikom, filozofom Šelingom, sa Geteom, Herderom i Žan-Polom, predstavljaju odlučujuće etape u konstituisanju njegovog pesničkog identiteta i u proširenju njegovih vidika. Šlegel je u Novalisov religiozni humanizam uneo osnove estetičkog humanizma. U Vitenbergu, gradu strogog luteranskog pogleda na svet, okončaće Novalis svoje studije. U dva maha je bio veren - najpre sa trinaestogodišnjom Sofijom fon Kin a potom i sa Juli fon Sarpentije, ćerkom svog učitelja.

Novalisovu stvaralačku energiju karakteriše nekoliko stadijuma. Prvi stadijum čini ispolinska snaga doživljaja smrti njegove verenice Sofije fon Kin. Od tada je uporište njegovoj egzistenciji eshatološko, onostrano. To iskustvo će rasplamsati njegovu fantaziju, a njega učiniti romantičarem. Njegova velika Himna noći, najdublja filozofija smrti, nastaće u ovom stadijumu. Mističar, mag i majstor fantastike, anticipiraće Hegelov sistem. Mnogo godina bavio se filozofijom i fizikom. Francuska revolucija, Fihte, Gete i Fridrih Šlegel najviše su uticali na Novalisovu filozofsku poetiku.

Novalis radikalizuje moć i snagu „ja“ do sotiriološke (isceliteljske, izbaviteljske) snage celog univerzuma. On razlikuje filozofiju u „uobičajenom“ smislu od „prave“ tj. transcendentalne filozofije. Šest Himni noći jesu ritmička proza s utkanim rimovanim stihovima, pisane su jezikom najveće muzikalnosti i lepote. Novalis veliča smrt kao prelaz u viši, bogu predani život i noć kao beskrajno carstvo poezije i sna, kao mističko sjedinjenje sa božanskom ljubavlju. Novalisov roman u fragmentu Hajnrih od Ofterdingena trebalo je da bude romantični antipod Geteovom Vilhelmu Majsteru za koji je Novalis apodiktički držao da je „fatalna i besmislena knjiga“.

Novalisov „magični idealizam“ progovara najpotpunije u neizrecivoj punoći aforističkih ideja o religiji, poeziji, prirodnim naukama, koje je Fridrih Šlegel objavio u Ateneumu (1798).

Racionalno znanje njegove epohe biće tim fragmentima kroz „potenciranje“, kako on svoje mišljenje naziva, pretvoreno u šifru iracionalnog. Novalis sjedinjuje u svom delu infantilnu hrišćansku pobožnost sa dubokom filozofskom spekulacijom. Osnovna struktura Novalisovog pesništva je prodor transcedentnog u imanentno i neka vrsta korelativne otvorenosti za ovostrano iskustvo u transcedentnom.

Hugo Fridrih u Strukturi moderne lirike veli da je Novalis svojim pesništvom odredio pojam buduće poezije i da njegove teorijske refleksije o poeziji nadrastaju njegovu poeziju. Vilhelm Diltaj pak ističe u Novalisovom delu suštastveni momenat posredovanja filozofije i pesničkih ideja, odnosno njihovog prožimanja. Diltaj veli da u Novalisovom delu samo pesnik sme tumačiti metafizičke spregove života od kojih filozof zazire. Time je distinkcija između filozofije i poezije postignuta, no samo za razliku od Fridriha, sa suprotnim naglascima: poezija dovršava ono što je filozofiji ostalo tajna.

Novalisova poruka apoteoza je čoveku čija se sveukupnost, oslobođena od prolazne egzistencije, uliva u totalitet besmrtnog života. Umro je od teške bolesti 25. marta 1801. u nepunoj dvadeset i devetoj godini.

Biograf Volfgang Hedeke nalazi da je Novalisova lirika „jedna od najlepših, najtužnijih i najzagonetnijih“ tematizacija ljubavi u svekolikoj svetskoj književnosti. Takav patos nije preteran. Hedekova biografija rezultat je vrlo studioznog istraživanja, kao i fascinirajućeg dara pripovedanja. Ona zahvata mimo Novalisovog literarnog, još i filozofsko, publicističko i esejističko delo, kao i dnevnike, pisma i različite fragmente. U Hedekovoj biografiji sjedinjene su akribija tekstualne analize i suptilnost psihološkog tumačenja, kao nova Arijadnina nit u lavirintu relecture pesnika noći.
Pokreće Blogger.